Pokok getah… mercu tanda Daerah Betong

Daerah Betong yang seluas kira-kira 2,388 km persegi merupakan salah satu daripada daerah yang terletak di dalam Bahagian Betong. Pentadbiran daerah itu terbahagi kepada empat daerah kecil iaitu Spaoh, Debak, Pusa dan Maludam.

Berdasarkan perangkaan pada tahun 2000, penduduk Betong berjumlah kira-kira 51,426 orang. Rekod terbaru Pejabat Daerah Betong menunjukkan bahawa populasi di daerah itu kini telah meningkat kepada kira-kira 55,625 orang.

Sejarah Pentadbiran Daerah

Pentadbiran rasmi untuk Daerah Betong bermula pada tahun 1927 apabila A.L.M Honore dilantik sebagai Pegawai Daerah yang pertama. Dalam era Brooke itu, urusan pentadbiran dikendalikan di Kubu Lily yang sekarang ini terus dipelihara sebagai bangunan bersejarah.

Pada tahun 1975, pusat pentadbirannya dipindahkan ke bangunan yang sekarang ini telah diubahsuai menjadi bangunan Majlis Baerah Betong sehingga pada tahun 1990. Selepas itu, ia berpindah lagi ke bangunan yang diduduki pada masa ini.

Seramai 42 orang Pegawai Daerah yang pernah berkhidmat di sana sehingga kini.

Pembangunan Terancang

Dalam RMK-8, Daerah Betong telah diperuntukan hampir RM453 juta daripada sumber peruntukan negeri, persekutuan dan lain-lain. Daripada jumlah berkenaan, peruntukan terbanyak adalah untuk sektor pengangkutan dan komunikasi iaitu sebanyak 62.2 peratus.

Antara projek pembangunan yang utama yang telah dirancangkan di daerah itu ialah pembinaan Kompleks Pejabat Kerajaan Negeri dan Kompleks Pejabat Kerajaan Persekutuan yang baru dan naik taraf Jalan Ulu Anyut.

Tiga buah projek bekalan air yang utama juga sedang dalam pelaksanaan iaitu Bekalan Air Wilayah Betong dengan nilai skim RM30 juta dan Bekalan Air Wilayah Pusa dengan skim RM800 ribu yang akan meningkatkan prasarana untuk kemudahan awam.

Setakat ini, semua loji rawatan air di bawah kendalian Jabatan Kerja Raya yang ada di daerah itu mampu merawat sebanyak 6.04 juta liter air sehari. Sungguhpun demikian, keperluan sekarang hanya memerlukan loji-loji berkenaan merawat kira-kira 4.76 juta liter air sehari. Sebanyak 5,596 buah rumah telahpun mendapat kemudahan bekalan air itu.

Penggunaan tenaga elektrik yang dibekalkan oleh SESCo mencapai 11,694 mega watt sejam dalam tahun 2000. Namun, angka berkenaan dijangka terus meningkat sehingga kira-kira 17,620 mega watt sejam pada tahun 2005 memandangkan populasi dan aktiviti ekonomi yang kian meningkat. Sehingga 2002, sebanyak 8,946 buah rumah telahpun mendapat bekalan elektrik daripada SESCo.

Pembangunan sumber manusia juga tidak diketepikan. Kini terdapat 44 buah sekolah rendah di daerah itu dengan bilangan pelajar seramai kira-kira 10 ribu orang dan tujuh buah sekolah menengah dengan 5,202 orang pelajar.

Betong juga mempunyai sebuah sekolah teknik selain daripada yang terdapat di Kuching, Sibu, Bintulu dan Miri. Namun, keunikannya ialah ia merupakan sekolah teknik yang terletak jauh dari bandar. Tidak lama lagi, daerah ini juga akan mempunyai sebuah Maktab Rendah Sains Mara (MRSM) yang telah diberi peruntukan sebanyak RM56.50 juta untuk dilaksanakan di bawah RMK-8.

Pertanian Sektor Utama

Pembangunan kawasan luar bandar terutamanya pembangunan tanah melalui pertanian komersil telah dijadikan fokus pembangunan Daerah Betong memandangkan keadaan tanah yang amat sesuai untuk penanaman pelbagai jenis tanaman. Setakat tahun lalu, kira-kira 67, 686 hektar tanah telah digunakan untuk tujuan pertanian di daerah berkenaan. Kebanyakannya untuk tanaman kelapa sawit, getah dan padi.

Usaha pembangunan ladang kelapa sawit yang dijalankan oleh SALCRA, FELCRA dan pihak swasta lain melalui Program Pembangunan Tanah Hak Adat Bumiputera (NCR) telah banyak membantu memajukan ekonomi masyarakat di kawasan luar bandar.

Projek Pembangunan Pertanian Bersepadu (IADP) Kalaka-Saribas yang melibatkan kira-kira 1,610 hektar tanah merupakan antara projek pertanian yang amat berjaya mengubah kualiti hidup masyarakat di Daerah Betong. Selain itu, potensi Pusat Pertumbuhan Desa Beladin dan Ng. Spak/ Mid-Layar juga tidak harus diketepikan memandangkan komitmen kerajaan terhadap kawasan ini adalah untuk jangka panjang dan telah diberi peruntukan yang besar di dalam RMK8.

Keadaan itu turut menjadikan sektor pertanian sebagai penyumbang utama kepada pendapatan penduduk di sana memandangkan kira-kira 48 peratus daripada populasinya bergiat dalam bidang pertanian. Sektor perikanan pula terdiri daripada 35 peratus penduduk, industri kecil-kecilan (6 peratus), perkhidmatan (6 peratus) dan pembuatan serta pembinaan (5 peratus).

Keunikan

Daerah Betong terkenal dengan sejarah perjuangan kaum peribuminya menentang penjajahan orang luar seperti Rentap dengan Peristiwa Bukit Sadok, Sharip Masahor dengan Pertempuran Beting Maro, Datuk Patinggi Udin, Abang Abdul Kadir, Abang Godam dan Datuk Patinggi Kedit.

Artifak perjuangan Rentap dapat dilihat di Bukit Sadok (Tugu Peringatan Bukit Sadok) dan sebuah Meriam lama yang dikenali ‘Bujang Timpang Berang’ pula telah ditempatkan di pejabat Daerah Betong.

Bukan setakat itu, daerah ini juga mempunyai banyak tempat bersejarah seperti Kubu Lily, Makam Datuk Patinggi Kedit di Perkuburan Islam Seruai (Spaoh), Makam Puteri Lagenda Brunei Dayang Isah Tandang Sari di Kampung Kalok (Pusa), Makam Datuk Temenggong Kadir di Kampung Kalok (Pusa), Makam Datuk Gudam (golongan pembesar pertama yang membuka penempatan di Pusa) di Kampung Kalok (Pusa) dan Tugu Peringatan Pertempuran Beting Maro di Kampung Beting Maro (Pusa).

Turut menjadi perhatian ialah perkampungan nelayan Beladin yang merupakan perkampungan tradisi Melayu terbesar di Sarawak dan tapak Pesta Ikan Buntal di Kampung Manggut, Spaoh.

Jika datang ke sini pastinya pengunjung akan mula menyedari bahawa identiti Bandar Betong sebenarnya ialah replika Burung Punai, selain daripada replika pokok getah yang terletak di tengah bandar berkenaan. Daerah Kecil Spaoh pula mempunyai replika Ikan Buntal dan Daerah Kecil Pusa dengan replika Ikan Teruboknya.

Makanan masyarakat tempatannya juga istimewa seperti ‘pansoh’, produk ikan buntal (pais, buntal masin dan telur buntal), produk apong (gula, garam dan air sadap) dan produk sago (suman).

Melalui perancangan dan usaha rapi yang telah dilakukan oleh pihak kerajaan untuk memajukan daerah berkenaan, tidak mustahil ia akan membangun lebih cepat daripada yang dijadualkan. Kini bergantung kepada keupayaan agensi-agensi kerajaan dan sokongan daripada masyarakat untuk memastikan harapan seluruh ahli masyarakat di sana untuk menjadi realiti suatu hari nanti.