Sumber Terhad Yang Semakin Terancam

Disediakan oleh: Ahmad Denney B. Hj Ahmad Fauzi, Jabatan Pengairan dan Saliran (JPS)

Negara mungkin menghadapi masalah sumber air pada masa akan datang jika kebersihan sungai tidak diberikan tumpuan sepenuhnya oleh semua pihak. Sehubungan dengan itu, Kementerian Pertanian menerusi Jabatan Pengairan dan Saliran (JPS) akan mengemukakan cadangan kepada kerajaan supaya mewujudkan Pengurusan Lembangan Sungai Bersepadu (PLSB) bagi memastikan kebersihan sungai di seluruh negara terpelihara.

Menteri Pertanian Malaysia, Datuk Mohamad Effendi Norwawi berkata, PLSB juga akan memperkenalkan “Konsep satu sungai, satu perancangan” iaitu pembangunan setiap sungai dijalankan secara menyeluruh, bersepadu dan komprehensif. Katanya, “Pada masa ini, pengurusan sungai diserahkan kepada sektor berlainan dan menerusi kaedah berbeza. Pengurusan sungai menerusi konsep itu tidak berkesan kerana tidak bersepadu, malah sukar untuk mengatasi masalah pencemaran sungai secara menyeluruh.”

Pengangkutan air juga memainkan peranan penting dalam masyarakat ketika ini

Hasil kajian mendapati daripada 130 jumlah sungai di negara ini, sebanyak 100 sungai sedang mengalami ancaman pencemaran yang teruk.

Rakyat perlu diberi lebih pendedahan dalam meningkatkan kesedaran berhubung kepentingan menjaga kebersihan sungai. “ Jika kebersihan sungai tidak dikawal mulai sekarang, mungkin negara akan mengalami masalah sumber air dalam tempoh 10 hingga 20 tahun akan datang.” ujar beliau lagi.

Air adalah punca kehidupan di bumi ini. Tanpa air, makhluk di dunia ini akan mati kehausan. Lebih daripada 70 peratus badan manusia dilitupi air. 70% daripada permukaan bumi juga dilitupi air. Sepintas lalu, air adalah sumber yang tidak terhingga nilainya. Hakikatnya, daripada jumlah itu, 97 peratus adalah air masin dan tidak boleh diminum. Daripada 3 % air tawar yang ada di bumi, 2.997 peratus adalah dalam bentuk bongkah ais dan glasier. Ini bermakna, hanya 0.003 peratus air di dunia ini boleh digunakan oleh manusia untuk pelbagai kegunaan hidup.

Cuaca panas lembap yang dialami Malaysia membolehkan kita menerima hujan antara 2000 hingga 5000 mm setahun iaitu antara yang tertinggi di dunia.

Bagaimanapun, jumlah sebenar air yang boleh digunakan kurang daripada jumlah itu kerana kemarau bermusim, kemerosotan kualiti air, pembaziran dan pengurusan sumber air yang kurang berkesan.

Jelas bertentangan daripada tanggapan umum, air sebenarnya adalah sumber yang terhad dan ia semakin terancam kerana masalah pencemaran. Kita perlu prihatin mengenai isu pencemaran air kerana air adalah sumber kehidupan dan bekalannya amat terhad.

Satu daripada lima orang di dunia ini tidak dapat menikmati bekalan air bersih. Kira-kira 1.2 hingga 1.3 billion orang di dunia ini gagal mendapat bekalan air minuman bersih, 2.2 billion menghadapi masalah mendapat kemudahan sanitasi dan 4 billion tidak mempunyai kemudahan pembentungan. Air yang tercemar boleh menyebabkan penyakit, kecacatan dan kadangkala menyebabkan maut.

Pembangunan pesat di Malaysia kini amat membanggakan. Pembangunan banyak mengubah taraf hidup kita apabila infrastruktur, peluang pekerjaan dan taraf ekonomi meningkat. Namun, disebabkan pembangunan, kita terpaksa membayar harga yang tinggi terhadap kerosakan alam sekitar terutama kepada sumber air kita.

Sejak Malaysia menjadi negara perindustrian, banyak sungai tercemar akibat pembuangan sisa daripada :

i. Baja kimia, racun makhluk perosak dan racun rumpai dari ladang ternakan dan pertanian

ii. Hasil sampingan kimia merbahaya daripada sektor pembuatan

iii. Najis dan hasil buangan manusia dan haiwan dan

iv. Sabun, baja dan racun makhluk perosak, bateri, plastik dan kumbahan domestik dan aktiviti harian manusia

Hakikatnya, punca pencemaran air paling utama di Malaysia membabitkan sisa organik daripada kumbahan, sisa buangan haiwan dan mendapan tanah yang berlebihan.

Sisa buangan haiwan dari ladang ternakan bukan saja mengotorkan air tetapi boleh menyebabkan penyakit seperti taun, demam kepialu (tifoid) dan Hepatitis A dan lebih tragis lagi penyakit berkenaan boleh menyebabkan kematian.

Pencemar utama yang seterusnya adalah hasil sampingan kimia beracun dari sektor perindustrian, sektor pertanian dan racun makhluk perosak yang dibuang atau mengalir ke dalam sungai. Logam berat seperti plumbum (daripada bateri, cat dan petrol) dan raksa (daripada bateri dan plastik) yang boleh menyebabkan kerosakan kepada sistem saraf dan fungsi otak juga adalah antara punca pencemaran air.

Di Malaysia, terdapat 117 sungai utama dan lebih daripada 30 takungan air. Ini bermakna Malaysia mempunyai potensi sumber bekalan air yang banyak.

Bagaimanapun, mengikut laporan Jabatan Alam Sekitar tahun 1997, daripada 117 sun-gai itu, hanya 24 sungai diklasifi-kasikan sebagai bersih, 59 sebagai sedikit tercemar dan 13 sangat tercemar. Ini ber-makna air bersih yang dapat kita gunakan kurang daripada apa yang dijangkakan.

Tahukah anda bahawa 97 peratus air paip berpunca dari sungai? Secara purata, penduduk bandar di Malaysia menggunakan 526 liter air dan membazirkan 233 liter setiap hari. Negara kita pernah mengalami krisis air pada tahun 1997/ 1998 di kebanyakan negeri disebabkan pembaziran, pencemaran dan pengurusan air yang kurang efisien.

Pengalaman itu memberi iktibar kepada kita betapa pentingnya air kepada kehidupan kita. Jesteru, harungilah pengalaman ini untuk mengajar kita menghargai betapa pentingnya air kepada kehidupan seharian.

“Di Sarawak, kerajaan sedang menjalankan kajian tentang tahap pencemaran 32 buah sungai”, begitu antara lain kata Timbalan Menteri Kesihatan Awam, Dr Soon Choon Teck.

Menurut beliau siasatan awal mendapati ada sungai yang terdedah teruk kepada pencemaran manakala yang lain adalah di tahap yang sederhana. Antara punca pencemaran yang dikenalpasti adalah aktiviti pembalakan, hasil buangan industri dan domestik serta bahan organik dan baja daripada aktiviti pertanian. Dr Soon menambah bahawa buangan yang mencemarkan sungai bukan sahaja akan menyebabkan aliran sungai tersumbat bahkan boleh mengakibatkan banjir kilat kepada kawasan berkenaan.

Beliau menegaskan agar penduduk setempat sedar akan tanggungjawab masing-masing untuk menjaga kebersihan sungai kerana ianya akan mencerminkan tahap kesedaran sivik dan beliau turut mengesa pihak majlis berkuasa tempatan untuk turut sama menjaga dan terus memantau aktiviti-aktiviti berkenaaan dari masa ke semasa.

Baru-baru ini, satu kempen kesedaran bagi menjaga kebersihan alam sekitar telah diadakan di Sungai Tabuan. Kempen tersebut bertujuan untuk memupuk kerjasama di kalangan orang ramai dalam usaha untuk mencapai kebersihan untuk semua.

Dalam kempen tersebut, Datuk Bandar Bandaraya Kuching Selatan, YB Encik Chan Seng Khai telah menyatakan kekesalan beliau melihat keadaan sungai yang penuh dengan sampah sarap dan kelihatan seperti tempat pembuangan sampah. Menurut beliau, lebih banyak aktiviti gotong-royong adalah penting untuk memastikan sungai adalah bersih. Selain itu, pihak Majlis Bandaraya akan terus mendidik orang ramai mengenai pentingnya kebersihan melalui ceramah sekolah, poster kempen dan juga peraduan kesedaran kebersihan alam sekitar untuk pelajar sekolah.

Lain-lain pencemaran sungai di Sarawak ialah pembuangan najis haiwan, pembuangan sampah dari rumah, sisa-sisa kayu-kayan daripada pembalakan, pertanian pindah, projek pembinaan, pembangunan tanah dan lain-lain aktiviti yang berkaitan dengan pembangunan.